Spring naar content
Solliciteren als introvert: hoe bereid je je zo goed mogelijk voor?
Als je introvert bent, kan een goede voorbereiding op een sollicitatiegesprek extra belangrijk zijn. Niet omdat je minder geschikt bent voor een gesprek, maar omdat je vaak liever eerst nadenkt voordat je antwoord geeft. Voorbereiden helpt je om relevante voorbeelden sneller terug te halen, je sterke punten concreet te benoemen en minder overvallen te worden door vragen.
Mijn advies: leer geen perfecte antwoorden uit je hoofd, maar leg vooraf een voorraad aan van voorbeelden en verhalen waaruit je tijdens het gesprek kunt putten. In mijn eerdere artikel over solliciteren als introvert gaf ik daarvoor al verschillende tips. In dit artikel ga ik een stap verder. Want hoe bereid je je zó voor dat je tijdens het gesprek niet alsnog denkt: waarom kom ik nu niet op dat goede voorbeeld?
Waarom helpt voorbereiding bij solliciteren als introvert?
Een sollicitatiegesprek vraagt dat je ter plekke informatie ophaalt, formuleert en jezelf presenteert. Dat kan lastig zijn wanneer je graag eerst rustig nadenkt. Zeker als je zenuwachtig bent, kun je ineens niet meer bij dat prachtige praktijkvoorbeeld waar je thuis nog moeiteloos op kwam.
Daarom vind ik voorbereiding voor introverten niet hetzelfde als antwoorden uit het hoofd leren. Het doel is dat je vooraf denkwerk doet, zodat je tijdens het gesprek minder tegelijk hoeft te doen.
Hieronder werk ik een aantal van die strategieën verder uit.
Hoe gebruik je de STAR-methode bij een sollicitatiegesprek?
Een van de beste manieren om je voorbereiding concreet te maken, is de STAR-methode. STAR staat voor Situatie, Taak, Actie en Resultaat. Je gebruikt dus een gebeurtenis uit je werkverleden om aannemelijk te maken dat je over een bepaalde vaardigheid beschikt. Dat is iets anders dan zeggen: ‘Ik kan goed omgaan met lastige stakeholders.’ Met STAR laat je zien waaruit dat blijkt.
Zo bouw je een STAR-voorbeeld op
Stel dat je solliciteert naar een functie als projectmanager en de vacature vraagt om organisatiesensitiviteit. Je kunt vooraf bijvoorbeeld dit voorbeeld uitschrijven:
Situatie: Tijdens een project ontstond weerstand bij een afdeling die laat bij de plannen was betrokken.
Taak: Mijn verantwoordelijkheid was om die afdeling alsnog mee te krijgen zonder dat de planning verder uitliep.
Actie: Ik heb eerst apart met twee betrokken medewerkers gesproken om te begrijpen waar de weerstand vandaan kwam. Daarna heb ik het projectvoorstel aangepast en tijdens een overleg expliciet benoemd welke zorgen ik had gehoord en wat we ermee hadden gedaan.
Resultaat: De afdeling stemde in met het aangepaste plan en twee medewerkers gingen actief meedenken over de uitvoering.
Nu heb je bewijs voor je uitspraak dat je organisatiesensitief bent. Maak vooraf ongeveer vijf van dit soort voorbeelden. Kies situaties die je voor meerdere vragen kunt gebruiken, bijvoorbeeld over samenwerken, initiatief nemen, omgaan met een conflict, een fout herstellen en een resultaat bereiken.
Hoe bereid je jouw sterke punten concreet voor?
‘Wat zijn je sterke punten?’ klinkt eenvoudig. Toch zie ik dat mensen hier vaak algemeen op antwoorden: ‘Ik ben betrokken, analytisch en betrouwbaar.’
Dat zijn prima kwaliteiten, maar een werkgever wil vooral weten wat die daarvan in de praktijk merkt. Wat ik nog weleens merk bij coachees, is dat juist kwaliteiten die vanzelfsprekend voelen moeilijk te benoemen zijn. Je denkt misschien: Dat kan toch iedereen? Maar iets wat voor jou normaal is, kan precies zijn wat een werkgever zoekt.
Gebruik daarom ook voor je sterke punten de STAR-methode. Stel dat je sterk bent in analyseren. Zoek dan een situatie waarin jouw analytische vermogen daadwerkelijk verschil maakte.
Bijvoorbeeld: je ontdekte dat klantvragen steeds op hetzelfde punt vastliepen, analyseerde de meldingen van drie maanden, vond een patroon en stelde een aanpassing voor waardoor het aantal vragen afnam.
Schrijf per belangrijke kwaliteit op:
• Wat is mijn sterke punt?
• In welke concrete situatie heb ik dit laten zien?
• Wat deed ík precies?
• Wat was daarvan het resultaat?
Koppel je voorbeelden vervolgens aan de vacature. Zo vertel je niet alleen waar je goed in bent, maar ook waarom dat relevant is voor deze baan.
Hoe maak je van iedere functie op je cv een bruikbaar verhaal?
Loop iedere relevante functie langs en stel jezelf de vraag: welke vaardigheden heb ik hier ontwikkeld? Misschien heb je in een functie geleerd om ingewikkelde informatie eenvoudig uit te leggen. In een volgende baan leerde je omgaan met tegengestelde belangen. Bij een andere werkgever kreeg je juist ervaring met zelfstandig beslissingen nemen.
Maak daar vooraf korte verhalen van. Denk per functie aan drie onderdelen: wat was mijn verantwoordelijkheid, wat heb ik hier geleerd en welke vaardigheid neem ik mee naar deze nieuwe functie?
Dat is ook handig wanneer je loopbaan niet volledig logisch lijkt aan te sluiten op de vacature. Je helpt de gesprekspartner als het ware om de rode draad te zien.
Hoe onderzoek je de werkgever én je gesprekspartners?
De website van de werkgever bekijken is een bekende sollicitatietip. Ik zou verder gaan dan alleen de homepage, missie en visie.
Pluis vooral de pagina ‘Werken bij’ uit. Welke woorden gebruikt de organisatie om de cultuur te omschrijven? Wat zeggen medewerkers over hun werk? Welke competenties komen terug in verschillende vacatures? Bekijk ook nieuwsberichten, projecten en ontwikkelingen die relevant zijn voor de afdeling waarop je solliciteert.
Onderzoek daarnaast wie er tegenover je zitten. Niet om hun hele online leven uit te pluizen, maar om hun professionele rol te begrijpen. Kijk bijvoorbeeld op LinkedIn en op de website van de organisatie.
Stel dat je spreekt met een HR-adviseur én een afdelingsmanager. Dan kunnen hun aandachtspunten verschillen. HR kan geïnteresseerd zijn in je motivatie, ontwikkeling en aansluiting bij de organisatie. De manager wil mogelijk vooral weten hoe je bepaalde werkzaamheden aanpakt en wat je in het team kunt bijdragen.
Vraag jezelf vooraf af: Als ik deze functie had, wat zou ik dan van een kandidaat willen weten?
Dat levert vaak betere vragen op dan lijstjes met ‘meest gestelde sollicitatievragen’ oefenen.
Hoe kun je AI gebruiken om je sollicitatiegesprek voor te bereiden?
AI kan bij deze voorbereiding verrassend handig zijn. Je kunt bijvoorbeeld ChatGPT, Claude of Gemini de vacaturetekst geven en vragen welke vragen een recruiter waarschijnlijk zal stellen.
Geef daarbij voldoende context. Vertel welke functie het betreft, welke ervaring je hebt en wie je gesprekspartners zijn. Als je je cv anonimiseert, kun je die als bijlage meesturen. Je kunt vervolgens vragen om bijvoorbeeld 8 of 10 waarschijnlijke vragen te maken, waaronder kritische vervolgvragen.
Nog nuttiger is om de AI verschillende rollen te laten aannemen. Vraag eerst: ‘Welke vragen zou een recruiter mij stellen?’ en daarna: ‘Welke vragen zou de manager van deze afdeling stellen?’
Laat AI vervolgens kritisch naar jouw antwoorden kijken. Vraag niet alleen of een antwoord ‘goed’ is, maar bijvoorbeeld:
- Welke onderdelen van mijn antwoord zijn te algemeen?
- Waar ontbreekt bewijs?
- Welke vervolgvraag zou jij als interviewer stellen?
Gebruik AI wel als oefenpartner, niet als bron van perfecte antwoorden. Een gladgestreken AI-antwoord dat nauwelijks nog klinkt als jij, helpt je uiteindelijk niet. Ook UWV adviseert om zelf de regie te houden, informatie te controleren en geen gevoelige privégegevens met een AI-tool te delen.
Kun je een sollicitatiegesprek echt oefenen met AI?
Ja. En voor introverten vind ik juist dát interessant. Je kunt namelijk oefenen zonder dat er meteen iemand tegenover je zit.
Je kunt een algemene AI-tool vragen om een sollicitatiegesprek te simuleren. Geef de vacature en relevante informatie uit je cv en zeg bijvoorbeeld: ‘Speel de rol van de recruiter. Stel steeds één vraag, wacht op mijn antwoord, stel waar logisch een kritische vervolgvraag en geef pas aan het einde feedback.’
Oefen bij voorkeur hardop sprekend. Een antwoord bedenken en een antwoord daadwerkelijk uitspreken zijn twee verschillende dingen.
Er bestaan inmiddels ook specialistische tools. Zo biedt JobTestPrep een AI-sollicitatiecoach waarbij je je cv en functieomschrijving kunt gebruiken voor gepersonaliseerde vragen en feedback, via chat. Bij het maken van deze blog post zijn de kosten € 7,- voor 30 dagen. BaanUp richt zich specifiek op hardop oefenen in het Nederlands en Engels en geeft feedback op onder andere structuur, tempo en helderheid. De prijzenconstructie hiervan is weer anders, namelijk vooralsnog € 9,- per 15 minuten (en 1 gratis proefgesprek).
Mijn advies is wel: oefen niet totdat je ieder antwoord woordelijk kent. Dan loop je het risico dat je tijdens het echte gesprek vooral probeert je ingestudeerde tekst terug te vinden. Oefen liever dezelfde vraag twee of drie keer met verschillende formuleringen.
Hoe kun je je cv inhoudelijk (laten) controleren?
Voorbereiden betekent ook: je eigen cv opnieuw bekijken vanuit de stoel van de interviewer.
Haal je cv daarom eens door een cv-checker. Sommige tools kijken niet alleen naar vormgeving en leesbaarheid, maar ook naar inhoud, trefwoorden en de aansluiting op een vacature. Zo controleert de cv-checker van Enhancv onder andere structuur en inhoud en kan de tool signaleren dat beschrijvingen te vaag zijn of onvoldoende duidelijk maken wat je hebt bereikt.
Kijk vervolgens zelf nog eens naar iedere regel. Als er staat ‘verantwoordelijk voor projectmanagement’, vraag jezelf dan af: welk project? Hoe groot? Wat was ingewikkeld? Wat heb ik bereikt?
Want alles wat op je cv staat, kan aanleiding zijn voor een vraag.
Beaks.nl
Wil je trouwens meer hulp bij het opstellen van je cv? Beaks.nl helpt je bij je cv en sollicitatiebrief, bijvoorbeeld met tools als 'Overleeft jouw cv de eerste 6 seconden?'
Welke voorbereiding vergeten introverten vaak?
Hier wil ik een tip toevoegen die ik in veel algemene artikelen over sollicitatievoorbereiding nauwelijks terugzie: bereid niet alleen je antwoorden voor, maar ook je denktijd.
Als introvert kun je de druk voelen om onmiddellijk antwoord te geven. Daardoor begin je soms al te praten terwijl je je antwoord nog aan het bedenken bent.
Oefen daarom vooraf zinnen waarmee je jezelf een paar seconden geeft:
‘Goede vraag, daar wil ik even over nadenken.’
‘Ik heb verschillende voorbeelden. Ik denk even na welke hier het beste bij past.’
‘Als ik je vraag goed begrijp, wil je vooral weten hoe ik in zo'n situatie handel?’
Een korte stilte voelt voor jou waarschijnlijk langer dan voor degene tegenover je. Je hoeft die stilte niet onmiddellijk op te vullen. En met de laatste vraag koop je een beetje tijd én je stelt een checkvraag zodat je laat zien dat je gemotiveerd bent om een kwalitatief goed antwoord te geven.
Wat kan helpen in de praktijk is om dit bewust mee te nemen in je AI-oefengesprek. Laat de AI onverwachte vragen stellen en train jezelf om eerst twee of drie seconden stil te zijn voordat je antwoordt. Daarmee oefen je iets belangrijkers dan het perfecte antwoord: je oefent dat je onder druk toegang houdt tot je eigen denkvermogen.
Veel plezier met solliciteren!
Goed voorbereid betekent niet perfect voorbereid
Een goede voorbereiding helpt je om tijdens het gesprek beter te laten zien wat je al in huis hebt.
Bereid voorbeelden voor, ken je sterke punten, onderzoek wie er tegenover je zit en oefen hardop. En geef jezelf tijdens het echte gesprek toestemming om af en toe na te denken voordat je antwoord geeft.
Merk je dat vooral onzekerheid je belemmert om jezelf tijdens gesprekken te laten zien? Als coach voor introverten help ik jou om het beste uit jezelf te halen als introvert. Plan vrijblijvend een kennismaking in met de knop hieronder. Ik denk graag met je mee.
Veel gestelde vragen
Hoe bereid je je als introvert voor op een sollicitatiegesprek?
Bereid vooral concrete voorbeelden voor van je kwaliteiten, ervaringen en resultaten. Gebruik daarvoor bijvoorbeeld de STAR-methode. Onderzoek daarnaast de werkgever en je gesprekspartners en oefen mogelijke vragen hardop. Het doel is niet dat je alles uit je hoofd kent, maar dat je tijdens het gesprek sneller toegang hebt tot relevante voorbeelden.
Hoe voorkom je dat je dichtklapt tijdens een sollicitatiegesprek?
Je kunt niet garanderen dat je nooit zenuwachtig wordt. Wel kun je vooraf oefenen met onverwachte vragen én met het nemen van denktijd. Bedenk een paar zinnen waarmee je rustig tijd kunt nemen voordat je antwoord geeft. Dat is professioneler dan gehaast een antwoord geven waar je zelf eigenlijk nog niet achter staat.
Kan ik AI gebruiken om een sollicitatiegesprek te oefenen?
Ja. Geef een AI-tool de vacature en relevante informatie over je ervaring en laat de tool optreden als recruiter of manager. Vraag om één vraag tegelijk, kritische vervolgvragen en feedback achteraf. Deel daarbij geen vertrouwelijke of gevoelige persoonsgegevens en controleer informatie die AI over de werkgever genereert altijd zelf.